سینمای دفاع مقدس و گفتمان عدالتخواهی

برای پاسخ دادن به این پرسش ها، یادآوری این نکته لازم است که معمولا در کشورهای صاحب سینما دو گروه فیلم وجود دارد: یک دسته که بخش اصلی محسوب می شود، فیلم های عامه پسند و تفریحی هستند. دسته دوم هم سینمای هنری یا روشنفکرانه است که اقلیت هستند. دسته اول مدافع وضع موجودند و دسته دوم مخالف آن. آثار عامه پسند اکثراً مخاطب را به رخوت و «بی هوشی» فردی و اجتماعی دعوت می کنند و فیلم های روشنفکر غالباً منادی تفکر و آگاهی هستند.
این معادله در سینمای ایران کمی تفاوت دارد. حداقل سینمای 30ساله پس از انقلاب، وضعیت کاملا مغایری را با آنچه در سینمای سایر ملل صاحب این هنر- صنعت جریان دارد، رقم زده است.
سینمای گیشه ای و تجاری، به طبع و به طور غالب، مثل سایر نقاط جهان، مدافع وضع موجود بوده است. سینمای موسوم به روشنفکری هم، در ایران، کارکرد اجتماعی و فرهنگی متفاوتی با فیلم های تجاری نداشته است. چون اساساً این آثار نه برای مخاطب ملی و نه با اهدافی ملی ساخته می شوند. این آثار تابع سیاستگذاری های جشنواره های غربی هستند و هدف سازندگان آن ها کسب جوایز و حمایت های آن هاست. آنچه هم به عنوان جامعه و فرهنگ در این سنخ فیلم ها می بینیم، نگاهی تحریف شده و غیرواقعی از پدیده ها و موارد محیط اطراف فیلمسازند. به عبارتی، کارگردانان فیلم های جشنواره ای داخلی، واقعیات را نه دلسوزانه و نه بی طرفانه منعکس می کنند. بلکه آنچه موافق با ذهنیت آن هاست و مطابق با مسیری که جشنواره های خارجی نشانی آن را می نویسند هستند. به همین دلیل نیز، مایه های اجتماعی این گونه فیلم ها را نه انتقادی، بلکه «سیاه نمایی» می نامیم.
فیلم های دفاع مقدس، الگویی از سینمای منتقد اجتماعی و مخالف وضع موجود هستند. آثار اصیل دفاع مقدس، با ترسیم فضایی به نام جبهه دفاع از حق در مقابل باطل و بازنمایی رزمندگان این جبهه به عنوان انسان کامل یا انسان در جست وجوی تکامل، عالمی دیگر و آدمی دیگر را ترسیم می کنند.


فیلم های حقیقت گرا و حق نمای دفاع مقدس، چه در گذشته و چه در حال، ترویج دهنده تسلیم ناپذیری در مقابل هرگونه رکود، واپسگرایی، بی عدالتی، غرب زدگی، استعمار و جنگ و تجاوز بوده اند. کافی است به نمونه های برجسته سینمای دفاع مقدس در 30 سال گذشته بار دیگر نگاه کنیم؛ «مهاجر»، «دیده بان»، «حماسه مجنون»، «سجاده آتش»، «از کرخه تا راین»، «هور در آتش»، «پرواز در شب»، «آژانس شیشه ای»، «میم مثل مادر»، «یگانه» و... همگی، دارای ویژگی های مذکور هستند. فیلم های متأخر این ژانر نیز واجد همین رویکرد انقلابی- انتقادی هستند. فیلمی چون «به کبودی یاس» به کارگردانی جواد اردکانی را می توان یکی از معترض ترین آثار سینمایی ایران در چند سال اخیر دانست. در این فیلم می بینیم که با معرفی یک الگوی اسطوره ای به نام «عبدالحسین برونسی» چگونه به رفتارهایی چون تجمل گرایی و فاصله با مردم حمله می شود. همان طور که در فیلم نمایش داده می شود، شهید برونسی، سرداری بود که از راه بنایی تأمین معاش می کرد و هنگامی هم که از سوی مسئولان، یک فرش به او هدیه داده شد، آن را نپذیرفت و پس فرستاد. آیا ترسیم این منش، نوعی انتقاد از برخی سیاستمداران و مسئولان نیست؟ فیلم های دیگری هم مثل «آن مرد آمد»، «کودک و فرشته»، «پنالتی»، «اخراجی ها» و... نیز مضامینی تلنگرزننده دارند. به همین دلیل نیز در زمان ریاست جمهوری محمد خاتمی، دولت سعی در سرکوب این سینما داشت. زیرا فیلم های دفاع مقدس، خاری در گلوی افراد و جریان هایی است که مصالح ملی را فدای منافع خود می کنند.
شاید اگر فرهنگ دفاع مقدس در بین بخشی از سیاستمداران ما کمرنگ نمی شد، اتفاقات تلخ پس از انتخابات هم رخ نمی داد.
به نظر می رسد، بیش از آن که سینمای دفاع مقدس به مسئولان نیاز داشته باشد، این مسئولان هستند که به این نوع فیلم ها نیاز دارند.

 

این یادداشت پیش از این در روزنامه کیهان چاپ شده بود.

 

/ 3 نظر / 5 بازدید
Doctor114

سلام : با مطلب زیبا وقابل تامل " دارا و سارا " به روزیم ! http://motaharoon.persianblog.ir/post/112 منتظر قدوم مبارکتان هستیم.

یاسر حمزه لوی

پیشکسوتان دفاع مقدس و گروه سایت های پرشین بلاگ به منظور بزرگداشت میراث فرهنگی و ارزشمند هشت سال دفاع مقدس و معرفی دستاوردهای آن در فضای مجازی، مسابقه "میراث دفاع مقدس در فضای مجازی" را همزمان با سالگرد تجاوز بیگانه و دفاع قهرمانانه ملت ایران، برگزار می کنند. بخش های مسابقه : علاقمندان به همراهی در این حرکت فرهنگی و ملی می توانند از اول مهرماه 1390 به مدت یکماه آثار خود را در دو بخش اصلی مسابقه شرکت دهند: الف. یادداشت های وبلاگی دفاع مقدس با موضوعات آزاد اعم از: تاریخی، تحلیلی، دلنوشته، طنز، قطعه ادبی و غیره ب . کاریکاتور، عکس، نقاشی، انیمیش، کلیپ ، فلش، فیلم کوتاه و غیره شرکت کنندگان پرشین بلاگ: در صورتی که در پرشین بلاگ وبلاگ دارید، کافیست هنگام نوشتن مطلبی که میخواهید برای این مسابقه اختصاص دهید، گزینه ی " ارسال به جشنواره پیشکسوتان دفاع مقدس " را که در زیر ادیتور قابل مشاهده است تیک بزنید. همچنین در صورتی که وبلاگی تخصصی در حوزه ی دفاع مقدس دارید، آدرس آنرا همراه با مشخصات فردی خودتان به ایمیل defa@persianblog.ir ارسال کنید. لطفا یک شماره تلفن نیز همراه با آثار خود برای ما ارسال

حزب الله سایبر

دیدار سایبری ها با مظلومترین شهدای زنده هشت سال دفاع مقدس عیادت از یادگاران جنگ تحمیلی و ارزش نهادن به حرکت مقدس آنها شاید کوچکترین کاری باشد که من و تو می توانیم انجام دهیم. من و تویی که ادعایمان، گوش فلک را کرده است و در عمل هنوز اندر خم نامگذاری ۴ کوچه و خیابان به نام شهدا مانده ایم. روز چهارشنبه 24 اسفند ماه 1390 ساعت 3 عصر آدرس:سعادت آباد،بالاتر از میدان کاج،روبروی بیمارستان شهید مدرس،نگارستان یکم،گلستان یکم،پلاک 4 اطلاعات بیشتر: http://www.hizbullahcyber.com/content/114